Werkbezoek Utrechtse Buitenplaatsen
Met Tweede Kamerlid Pieter Grinwis en lokale fracties gingen we maandag 12 januari 2026 op bezoek bij Landgoed Eyckenstein in Maartensdijk en Landgoed Prattenburg in Rhenen. De provincie Utrecht is dicht bezaaid met landgoederen, die niet alleen geregeld hun prachtige landhuizen en kastelen openstellen voor het publiek, maar ook veel natuur beheren op hun landgoederen en die publiek toegankelijk maken.
Omdat de provincie Utrecht alle landgoederen onder NNN heeft gebracht (Gelderland deed dat niet), zijn de regels strenger. Landgoedeigenaars moeten voldoen aan complexe wet- en regelgeving vanuit het Rijk, de provincie en gemeenten. Dit kost tijd en geld, terwijl zij uit hun landgoed weinig inkomsten kunnen halen. Terreinbeherende organisaties zoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Utrechts Landschap hebben begrotingen waarin de inkomsten uit subsidies en donaties gebruikt worden voor personeelskosten en het beheren van het landschap. Maar het vermogen van veel landgoedeigenaars zit in de grond of in stenen die behouden moeten blijven, waardoor zij voor hun inkomsten afhankelijk zijn van banen buiten het landgoed en beheertaken soms in hun vrije tijd moeten uitvoeren. Ook mogen ze de kosten vaak niet aftrekken van de belastingen die zij moeten betalen.
Gelukkig is er al bijna een eeuw De Natuurschoonwet (NSW), die fiscale voordelen (zoals vrijstellingen voor erf-, schenk- en overdrachtsbelasting) biedt aan eigenaren van landgoederen, op voorwaarde dat het landgoed (deels) open wordt gesteld voor publiek en aan bepaalde beheercriteria voldoet.
Maar nu komen er wijzigingen aan van de Belastingwetgeving over het vermogen in Box 3. Dit zal gaan betekenen dat landgoedeigenaars veel meer belasting moeten betalen over hun vermogen en met de Belastingdienst moeten afrekenen als hun bezit overgaat op hun kinderen. Dit kan het einde of versnippering betekenen van landgoederen, als het beheer van de gronden financieel niet meer is op te brengen. Pieter Grinwis heeft een amendement gemaakt op de Belastingwetgeving die volgende week wordt besproken, waarin deze negatieve effecten (gedeeltelijk) ongedaan gemaakt zullen worden.
Otto en Deborah van Boetzelaer vertelden hoe zij op Landgoed Eyckenstein de natuur beschermen en versterken, het cultureel erfgoed bewaren en herstellen en het landgoed openstellen voor het publiek. Ze krijgen 850.000 bezoekers per jaar op hun terrein, die daar gratis mogen wandelen. Toch moeten ze wel kosten maken om de paden goed te onderhouden en invasieve exoten verwijderen. Zij wilden een deel van hun terrein omzetten van landbouwgrond naar natuur, maar dat liep 3-4 jaar vertraging op omdat de grond ganzenrustgebied was. Pieter Grinwis zei dat Europese en landelijke regels veelal gefocust zijn op behoud en herstel van natuur, en te weinig op het ontwikkelen van natuur. Dat bleek hier ook het geval. Na veel onderzoeken en overleggen hebben de landgoedeigenaars nu toestemming gekregen om er faunarijk grasland van te maken.
Kees de Heer vertelde hoe Per Insinger van landgoed Pijnenburg had voorgesteld om een pannenkoekbelasting in te voeren in Lage Vuursche. Als je voor elke pannenkoek die daar wordt verkocht tien cent afdraagt voor het beheer op de landgoederen, kunnen alle kosten worden gedekt. Dat klinkt ons goed in de oren.
Tom Zoutewelle (fractievoorzitter ChristenUnie) en wethouder Rob Jorg (VVD) ontvingen ons op het stadhuis in Doorn. Ook zij maken zich grote zorgen over de mogelijke versnippering van landgoederen in hun gemeente Utrechtse Heuvelrug. Landgoederen zouden niet behandeld moeten worden als winstgevend vermogen, maar als cultuur- en natuurgebieden die ongehinderd van generatie op generatie overgedragen kunnen worden, net als Natuurmonumenten ook ongehinderd van de ene naar een andere directeur kan overgaan.
Landgoederen moeten nu op zoek naar nieuwe kostendragers of inkomsten, maar de regelgeving zit hen dwars. Zo is er een verstedelijkingsverbod, waardoor gebouwen vaak niet mogen worden toegevoegd op het landgoed. Ook directeur-rentmeester Henrick van Asch van Wijck van landgoed Prattenburg in Rhenen worstelt met de complexe regelgeving. Hij vertelde dat natuurcompensatie verplicht werd gesteld op het landgoed voor de ontwikkeling van een natuurbegraafplaats. Maar hoe dit vorm moest krijgen, kon niemand hem vertellen. Het kostte 7 jaar voordat alle vergunningen rond waren. Gelukkig hadden ze nog wat landbouwgrond op hun terrein, waarvan natuur gemaakt kon worden. Maar dat geldt niet voor elke landgoedeigenaar. En waar zouden ze het geld vandaan moeten halen om nieuwe grond in de buurt aan te kopen voor de natuurcompensatie? Ook moeten gebouwen op hun landgoed door nieuwe regelgeving verplicht verduurzaamd worden, anders mogen ze niet meer worden verhuurd. Maar dat kost tonnen en de huurinkomsten zijn vaak historisch bepaald, gegund aan beheerders en zeer laag.
Pieter Grinwis was blij met alle input van de landgoedeigenaars en Carl Mol (van NSW-Box 3) en neemt die mee naar het debat volgende week. Ook de lokale ChristenUnie fracties van De Bilt (Falco Jansen), Utrechtse Heuvelrug (Tom Zoutewelle, Sonja Bloemers en Dick Karssen), Rhenen (Gerdien de Nooijer) en Veenendaal (wethouder Engbert Stroobosscher) en onze Provinciale Statenfractie hebben veel kennis opgedaan over de knelpunten voor landgoedeigenaars om hun natuur te beheren en te ontwikkelen.
